Sektor za zaštitu prirode, monitoring, analizu i izvještavanje

Biodiverzitet

Biodiverzitet predstavlja biološku raznovrsnost živog svijeta na našoj planeti. Posmatra se sa aspekta raznolikosti:

• Vrsta (mikroorganizama, gljiva, biljaka i životinja),
• Raznolikosti staništa (šume, livade, močvare),
• Genetska raznolikost.


Gubitkom biodiverziteta nestaju vrste, ekosistemi i genetička raznovrsnost, što naravno utiče na humanu populaciju. Direktna posljedica gubitka biodiverziteta, kao ključne pretpostavke za održanje lanca ishrane, je promjena ukupnih uslova za opstanak ljudske vrste.
Biološku raznolikost smanjuju skoro sve ljudske djelatnosti (industralizacija, turizam, saobraćaj, šumarstvo itd.) pa je iz tog razloga neophodno predvidjeti, pratiti i spriječiti uzorke nestajanja biološke raznolikosti u određenom području.

Devastacija prirode neminovno vodi u trajne promjene ne samo okoline kao prirodnog staništa, vrsta živih bića koja je naseljavaju i njihovog broja, nego i mogućnosti opstanka ljudskog društva. Od početka razvoja civilizacije, koji počiva na iskorišćavanju prirodnih resursa, promjene koje je čovjek izazvao ostavljaju neizbrisiv trag. Nekontrolisane sječe šuma, ogromni požari širom svijeta, negativni atmosferski uticaji (neposredno zagađeni vazduh i zemljište a posredno istanjeni ozonski omotač i intenzivnija kosmička zračenja) sistematski i nepovratno uništavaju jedini prirodni obnovljivi izvor kiseonika na Zemlji kao i najznačajniju branu od bujica i poplava. Procijenjeno je da je oko 45% od prvobitne količine šuma na Zemlji uništeno i to uglavnom u prošlom vijeku. Iako se djelimično obnavljaju, rapidno nestaju. Uzročno-posledično, promjene režima padavina, transpiracije i svih faktora koje regulišu velika šumska prostranstva kao dio ravnoteže neophodne za očuvanje životne sredine, dovode do trajnih promjena tipa i kvaliteta i ostalih staništa, a time i do djelimičnog ili potpunog nestanka uslova za život mnogih vrsta.
Čovjek, kao jedino svjesno biće na planeti, glavni je krivac za mnoge od tih promjena. Čak i za one koje nazivamo prirodnim katastrofama, jer je veliki dio njih nastao kao posljedica čovjekovih aktivnosti. Odavno se od strane najsvjesnijih elemenata društva ukazuje na ovaj problem. Međutim, tek kad su počele da izumiru i potpuno nestaju pojedine vrste, kad je postalo „golim okom" vidljivo da će zbog svega toga i ljudski rod biti prilično ugrožen ukoliko se ne preduzmu drastične i hitne mjere za promjenu ponašanja, za ograničenje štetnih uticaja od strane industrije i saobraćaja, preduzete su u mnogim zemljama i međunarodnim institucijama aktivnosti koje donose zakonsko regulisanje oblasti zaštite životne sredine.
Čovjek podrazumijeva (neistinito i nepravedno) sebe gospodarom svoga okruženja i to dokazuje na najgori mogući način. Međutim, polako i strpljivo, ali neumoljivo, priroda pokazuje ko je pravi gospodar. Tako, sva šteta koju čovjek pravi, a koja se ogleda u promjeni kvaliteta životne sredine, smanjenju biodiverziteta, izumiranju karika u lancu ishrane, genetskim mutacijama i slično, vraća mu se kao bumerang. To je očigledno kroz drastične promjena uslova na Zemlji, prije svega kroz promjenu klime koja je očigledna iz godine u godinu (blaga kišne zime, poplave).
Zato, osim nabrajanjem vrsta koje su čovjeku simpatične i koje su mu pred očima a koje nestaju – tigrovi, slonovi, pande, kitovi, razne vrste ptica; ili poražavajućim brojkama kao što su 34000 biljnih i 5200 životinjskih vrsta suočenih sa istrebljenjem - na svijest se najbolje može uticati prijetnjama koje su prisutne zbog gubitka biodiverziteta. A to su: ostaćemo bez vode, bez hrane, bez baze za pravljenje ljekova, umiraćemo od nepoznatih i strašnih bolesti, spržiće nas sunce, potopićemo se – nestaćemo sa lica Zemlje.
Poslednji je čas da stanemo i promijenimo odnos prema prirodi iz temelja, kako bi očuvali prirodu i njen biodiverzitet, čiji je čovjek neraskidivi dio. Sve što radi prirodi, radi samom sebi.
Praćenje stanja biodiverziteta za cilj ima njegovo očuvanje, unaprijeđenje i zaštitu, a usmjeren je na praćenje najreprezentativnijih vrsta i staništa od međunarodnog i nacionalnog značaja. Uvid u postojeće stanje biodiverziteta ostvaruje se putem praćenja stanja ugroženosti vrsta i staništa što je preduslov za adekvatnu zaštitu i djelovanje.

Morski ekosistem

More predstavlja specifičanu životnu sredinu i izuzetan prirodan resurs. Praćenje stanja ekosistema priobalnog mora Crne Gore je od velikog značaja imajući na umu da je turizam jedan od naših najznačajnijih privrednih resursa.
 Zbog specifičnih karakteristika morskog ekosistema analiza podataka podrazumijeva dobro poznavanje bioloških, fizičkih i hemijskih parametara kao i njihovo međudejstvo. S tim u vezi za potrebe analiza i izrade izvještaja neophodan je tim stručnjaka za analizu podataka, praćenje realizacije programa monitoringa i izradu zakonom predviđenih izvještaja.

Cilj monitoringa


Program praćenja stanja ekosistema priobalnog mora sprovodi se u cilju ocjene stanja morskog biodiverziteta i kvaliteta morske vode, polazeći od analize bioloških i hemijskih indikatora zagađenja. Na osnovu rezultata koji se dobijaju kroz realizaciju programa monitoringa vrši se procjena stepena zagađenosti.
Rezultati se takođe, koriste i za potrebe ispunjavanja obaveza izvještavanja na međunarodnom nivou (Evropskoj agenciji za zaštitu životne sredine i MEDPOL-u).


Aktivnosti i program monitoringa


Aktivnosti na godišnjem nivou:

  • Izrada programa praćenja stanja ekosistema priobalnog mora;
  • Pripremanje informacije o stanju ekosistema priobalnog mora za Vladu i javnost;
  • Izrada izvještaja za Evropsku agenciju za zaštitu životne sredine i druge međunarodne institucije;
  • Kordinacija realizacije programa monitoringa stanja ekosistema priobalnog mora i reviziju sprovođenja programa;
  • Izrada predloga mjera za popravljanje stanja u ugroženim oblastima i oblastima gdje su evidentirani pritisci na živi svijet
  • Realizacija projekata.

Program monitoringa

Program monitoringa stanja ekosistema priobalnog mora Crne Gore čine sljedeći   komplementarni programi:

  - Program opšteg kvaliteta priobalne vode mora
  - Monitoring kvaliteta vode lučkih akvatorijuma
  - Monitoring eutrofikacije
  - Monitoring trenda zagađenja
  - Biomonitoring
  - Monitoring biomarkera
  - Monitoring unosa rijekama
  - Monitoring unosa efluentima
  - Monitoring unosa preko atmosfere
  - Monitoring vode za marikulturu
  - Monitoring vode za kupanje

Zemljište

Zemljište,voda i vazduh su elementarne komponente životne sredine. Zemljište se ubraja u uslovno obnovljive resurse. Glavni uticaji na zemljište uključuju zagađenje (lokalno i difuzno), smanjenje organske materije, eroziju, zuzimanje zemljišta izgradnjom, zbijanje zemljišta, salinizacija, smanjenje zemljišnog biodiverziteta. To podrazumijeva dobro poznavanje fizičko-hemijskih karakteristika zemljištakao i njihovo praćenje.Tim stručnjaka se bavi analizom podataka, izradom izvještaja kao i praćenjem realizacije programa monitoringa uz primjenu važeće zakonske regulative.

Cilj monitoringa

  • Monitoring  zemljišta je sastavni dio jedinstvenog informacionog sistema stanja životne sredine.
  • Sprovodi se u cilju dobijanja pouzdanih  i kvalitetnih informacija o stanju zemljišta.
  •  Definiše prioritete u upravljanju životne sredine.


Aktivnosti i program monitoringa

  • izvještavanje o stanju zemljišta,
  • učešće u izradi Izvještaja o stanju životne sredine,
  • učešće u  izradi Nacionalne liste indikatora,
  • saradnja s organima državne uprave, opštinama, pravnim licima s javnim ovlašćenjima, međunarodnim tijelima, institucijama na izradi i realizaciji projekata i programa zaštite životne sredine,
  •  učešće u sprovođenju međunarodnih ugovora i sporazuma iz područja zaštite zaštite životne sredine kojih je Crna Gora stranka, u dijelu koji se odnosi na izvještavanje prema preuzetim obavezama,
  • učešće u projektima i programima iz područja zaštite životne sredine koji se sprovode na temelju međunarodnih ugovora, po ovlašćenju Ministarstva uređenja prostora i zaštite životne sredine,
  • osiguravanje uslova za pristup informacijama o životnoj sredini.

Voda

Očuvanje  vode kao dragocjenog prirodnog bogatstva, predstavlja osnovne koordinate strategije sveukupnog razvoja Crne Gore kao ekološke  države. Stoga nekontrolisano korišćenje i zagađivanje vode u Crnoj Gori predstavlja štetan čin po  njeno stanovništvo, druga živa bića i prirodu. Zaštita voda od zagađivanja sprovodi se radi obezbjeđenja neškodljivog i nesmetanog korišćenja voda, zaštite zdravlja ljudi, životinjskog i biljnog svijeta i zaštite životne sredine.
       Program monitoringa površinskih i podzemnih voda je u nadležnosti Ministarstva poljoprivrede,vodoprivrede i šumarstva  Monitoring kvaliteta voda za kupanje je nakon potpisanog Sporazuma između Agencije za zaštitu životne sredine  i  JP Morsko dobro, zajednička aktivnost ove dvije institucije.
       Aktivnosti Agencije u ovom segment je prikupljanje i objedinjavanje podataka o kvalitetu i kvantitetu površinskih i podzemnih voda, njihovu obradu i izradu izvještaja o stanju životne sredine i sprovođenje politike zaštite životne sredine. Obaveze za ovu oblast na nacionalnom nivou proističu iz Zakona o vodama i drugim podzakonskim aktima koji su proistekli iz navedenog  zakona.

Cilj monitoringa


Monitoring površinskih i  podzemnih voda kao i voda za kupanje


          Monitoring  voda je sastavni dio jedinstvenog informacionog sistema stanja životne sredine.Sprovodi se u cilju dobijanja pouzdanih  i kvalitetnih informacija o stanju kvaliteta i  kvantiteta površinskih i podzemnih voda kao i voda za kupanje.

Aktivnosti i program monitoringa

• izvještavanje o stanju površinskih i podzemnih voda,
• praćenje i izvještavanje o stanju kvaliteta voda za kupanje,
• učešće u izradi Izvještaja o stanju životne sredine,
• učešće u  izradi Nacionalne liste indikatora,
• saradnja s organima državne uprave, opštinama, pravnim licima s javnim ovlašćenjima, međunarodnim tijelima, institucijama na izradi i realizaciji projekata i programa zaštite životne sredine,
•  učešće u sprovođenju međunarodnih ugovora i sporazuma iz područja zaštite zaštite životne sredine kojih je Crna Gora stranka, u dijelu koji se odnosi na izvještavanje prema preuzetim obavezama,
• učešće u projektima i programima iz područja zaštite životne sredine koji se sprovode na temelju međunarodnih ugovora, po ovlašćenju Ministarstva uređenja prostora i zaštite životne sredine,
• osiguravanje uslova za pristup informacijama o životnoj sredini.
• Saradnja sa Evropskom agencijom  za životnu sredinu (EEA) i Evropskom mrežom za informacije i posmatranje ( EIONET), kao i druge poslove određene zakonom.

Vazduh

Vazduh kao jedan od najznačajnih činioca životne sredine, svojim kompleksnim sastavom i osobinama zahtijeva stručno praćenje i analizu. To podrazumijeva dobro poznavanje fizičko-hemijskih karakteristika vazduha i meteoroloških uticaja.Tim stručnjaka se bavi analizom podataka, izradom izvještaja kao i praćenjem realizacije programa monitoringa uz primjenu važeće zakonske regulative.

U okviru Sektora za monitoring, analizu i izvještavanje, odsjek za vazduh prati sljedeće  tematske cjeline:


    - Kvalitet vazduha
    - Klimatske promjene
    - Buka

Cilj monitoringa vazduha i buke


Monitoring se sprovodi u cilju dobijanja pouzdanih i kvalitetnih informacija o stanju kvaliteta vazduha i nivoa buke u životnoj sredini Crne Gore. Dobijeni podaci predstavljaju bazu na osnovu koje se definisu adekvatni mehanizmi unapredjenja kvaliteta vazduha u zivotnoj sredini. Na osnovu podataka dobijenih monitoringom buke, precizira se politika zastite zvotne sredine i gradjana od buke.  


Aktivnosti na praćenju podprograma: kvalitet vazduha, klimatske promjene i buka


  - izrada programa praćenja kvaliteta vazduha u Crnoj Gori,
  - praćenje, analiza i izvještavanje o stanju vazduha,
  - praćenje, analiza i izvještavanje iz oblasti buke,
  - vođenje Inventara emisija gasova u vazduh prema Konveniji o prekograničnom zagađenju vazduha na velikim udaljenostima (CLRTAP)
vođenje Inventara emisija gasova sa efektom staklene bašte prema Okvirnoj konvenciji Ujedinjenih nacija o promjeni klime (UNFCCC) 
  - učešće u izradi Izvještaja o stanju životne sredine,
  - učešće u  izradi Nacionalne liste indikatora,
  - saradnja s tijelima državne uprave, opštinama, pravnim osobama s javnim ovlašćenjima, međunarodnim tijelima, institucijama i institucijama na izradi i realizaciji projekata i programa zaštite životne sredine,
  -  učešće u sprovođenju međunarodnih ugovora i sporazuma iz područja zaštite zaštite životne sredine kojih je Crna Gora stranka, u dijelu koji se odnosi na izvještavanje prema preuzetim obavezama,
  -  učešće u projektima i programima iz područja zaštite životne sredine koji se sprovode na temelju međunarodnih ugovora. 

Novosti

Ne propustite novosti i obavještenja iz Agencije, upišite email adresu za besplatnu dostavu novog sadržaja!